Çevresel İddialar İçin İki Kritik Tarih: 1 Ağustos ve 27 Eylül 2026

Çevresel iddialarla ilgili reklam denetimi 2026'da iki ayrı cephede aynı anda sıkılaştı: Türkiye'de 1 Ağustos 2026'da, AB'de 27 Eylül 2026'da. İkisi de "çevre dostu", "karbon nötr", "sürdürülebilir" gibi ifadeleri artık kanıtsız kullanılamaz hale getiriyor, ama farklı hukuki araçlarla ve farklı kapsamlarla. Bu yazı iki değişikliği de birincil kaynaklarından (Resmî Gazete, EUR-Lex) doğrulanmış şekilde özetliyor.

Türkiye: Kılavuzdan yönetmeliğe, artık bağlayıcı

Reklam Kurulu'nun 2022'de kabul ettiği Çevreye İlişkin Beyanlar İçeren Reklamlar Hakkında Kılavuz, şimdiye kadar yol gösterici nitelikteydi. 1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile bu ilkelerin büyük bölümü, yönetmeliğin 17. maddesine ("Çevreye ilişkin beyanlar içeren reklamlar") taşındı ve 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Bu tarih geçmiş durumda; kural artık sadece AB'ye satış yapanları değil, yurt içi satışı da kapsıyor.

Madde 17'nin doğrulanmış hükümlerinden bazıları:

• 17(1)-(2): Reklamlar tüketicinin çevre konusundaki duyarlılığını veya bilgi eksikliğini istismar edemez; çevresel işaret, sembol ve onaylar aldatıcı biçimde kullanılamaz.
• 17(3): Reklamda geçen sertifika ve onaylar, yetkili kurum, üniversite veya akredite/bağımsız araştırma-test-değerlendirme kuruluşlarından alınan belgelerle ispatlanmak zorunda.
• 17(5): "Yeşil", "çevre dostu", "eko", "doğa dostu", "sürdürülebilir", "karbon nötr" gibi genel nitelikteki kavramlar, açıklama yapılmadan kullanılamaz.
• 17(6): Beyanın ürünün hangi bölümüne veya yaşam evresine ilişkin olduğu belirtilmeli; ölçüm/değerlendirme yöntemine dair açıklayıcı bilgi reklamda veya bağlantı verilen bir sayfada erişilebilir olmalı.

Kılavuzun bozunabilirlik (madde 7), geri dönüştürülebilirlik (madde 8-9), yenilenebilir enerji (madde 10) ve geri kazanılmış su (madde 11) beyanlarına ilişkin detaylı, örnekli açıklamaları hâlâ yürürlükte ve yönetmeliğin yorumlanmasında referans olarak kullanılabilir.

AB: EmpCo Direktifi, 27 Eylül 2026'dan itibaren ihracatçılar için

Ürünlerinizi AB'de son tüketiciye satıyorsanız, Direktif (EU) 2024/825 (EmpCo) 27 Eylül 2026'dan itibaren üye ülkelerde uygulanmaya başlıyor. Direktif, Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'nin (2005/29/EC) Ek I listesine, koşulsuz olarak haksız sayılan yeni maddeler ekliyor:

• Ek I, 2a: Bir sertifikasyon şemasına veya kamu otoritesine dayanmayan sürdürülebilirlik etiketi/rozeti göstermek.
• Ek I, 4a: "Kanıtlanmış üstün çevresel performans" olmadan genel bir çevre iddiası ("çevre dostu", "yeşil" vb.) yapmak.
• Ek I, 4b: Ürünün veya işletmenin yalnızca bir yönüne ilişkin bir iyileştirmeyi, tüm ürün/işletme için geçerliymiş gibi sunmak.
• Ek I, 4c: Sera gazı dengelemesine (offset) dayanarak "karbon nötr", "iklim pozitif" gibi iddialar kurmak.
• Ek I, 10a: Zaten tüm ürün kategorisi için yasal zorunluluk olan bir özelliği (ör. "fosfatsız") ayırt edici üstünlük gibi sunmak.

Ayrıca Direktif'in Madde 6(2)(d) hükmü, Ek I'deki koşulsuz yasaklardan farklı olarak olay bazında değerlendirilir: gelecekteki çevresel performansa ilişkin bir taahhüt ("2030'da net sıfır olacağız"), ancak kamuya açık, ölçülebilir, zaman planlı bir uygulama planına ve bağımsız üçüncü taraf doğrulamasına dayanıyorsa kullanılabilir.

İkisi birlikte ne anlama geliyor?

Sadece Türkiye'de satış yapan bir firma için md.17 tek başına yeterli bir çerçeve. AB'ye ihracat yapan firmalar için ikisi birden geçerli; AB tarafı, aynı ihlal türü için genellikle daha az esneklik tanıyor (koşulsuz Ek I yasakları).

Riskli ifade, kanıtlı ifade: örnekler

İki düzenlemenin ortak mesajı aynı: genel ve ölçülemeyen bir çevre ifadesi yerine, neyin, ne kadar, hangi yöntemle iyileştirildiğini söyleyen somut bir beyan kullanın. Aşağıdaki örnekler yöntemi göstermek içindir; parantez içindeki bilgiler sizin doğrulanmış verinizle doldurulmalıdır.

Kanıt dosyası nasıl kurulur?

Denetimde ya da bir şikâyet üzerine sorulacak ilk soru, iddianın neye dayandığıdır. Bu soruya dakikalar içinde cevap verebilmek için her çevresel iddia için bir kanıt dosyası tutun. Dosyada şu bilgiler bulunmalıdır:

• İddianın tam metni ve kullanıldığı her mecra (ambalaj, web sitesi, katalog, sosyal medya, satış sunumu).
• Kapsam: İddia ürünün tamamına mı, bir bileşenine mi, bir yaşam evresine mi ilişkin?
• Kanıt: Ölçüm verisi, test raporu, sertifika veya bağımsız kuruluş belgesi.
• Yöntem: Hesaplamanın hangi standart veya yöntemle yapıldığı ve tüketicinin bu açıklamaya nereden erişebileceği.
• Geçerlilik: Kanıtın tarihi, belgenin geçerlilik süresi ve bir sonraki gözden geçirme tarihi.
• Onay: İddiayı yayına kimin onayladığı; pazarlama ile teknik ekibin ortak imzası en sağlıklı yoldur.

Ürün düzeyinde çevresel performansı üçüncü taraf doğrulamalı bir belgeyle göstermek isteyen üreticiler için bir seçenek çevresel ürün beyanıdır; süreç EPD rehberimizde anlatılıyor. Çevresel iddiaları kurumsal düzeyde yönetmek için ise çerçeveyi ISO 14001 çevre yönetim sistemi sağlar.

"Karbon nötr" yerine ne söylenebilir?

AB tarafında denkleştirmeye (offset) dayanan "karbon nötr" ürün iddiası koşulsuz yasak listesinde; Türkiye'de de açıklamasız kullanılamayan genel ifadeler arasında. Bu, iklim çalışmalarınızı anlatamayacağınız anlamına gelmez; anlatımın odağı değişir:

• Ölçülmüş azaltımı anlatın: Hangi kaynaktan, hangi dönemde, ne kadar azaltım sağladığınızı yöntemiyle birlikte paylaşın.
• Planınızı gösterin: Gelecek hedefi, kamuya açık ve ölçülebilir bir azaltım planına bağlayın. Planın nasıl kurulacağı FocusKarbon'un karbon azaltım planı yazısında anlatılıyor.
• Denkleştirmeyi ayrı tutun: Karbon kredisi kullanıyorsanız bunu azaltımdan ayrı, açıkça raporlayın; ürün iddiasına dönüştürmeyin. Karbon nötrlüğü beyanının standart çerçevesi için ISO 14068 yazımıza bakabilirsiniz.

Ne yapmalı?

1. Web sitenizdeki, ambalajınızdaki ve kataloğunuzdaki tüm çevresel ifadeleri listeleyin.
2. Her ifade için: kanıt var mı, kapsamı (ürünün tamamı mı bir bileşeni mi) açık mı, ölçüm yöntemi erişilebilir mi sorusunu sorun.
3. "Karbon nötr" gibi offset'e dayalı iklim iddialarını tamamen kaldırın veya gerçek azaltım verisiyle değiştirin.
4. AB'ye satış yapıyorsanız, 27 Eylül'e kadar Ek I listesindeki 5 maddeye özellikle bakın.
5. Metninizi Yeşil İddia Risk Taraması aracımıza yapıştırıp anında bir ön tarama alın.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca ambalaja bakmak: Çevresel iddialar çoğu zaman web sitesinde, sosyal medyada ve satış sunumlarında da yaşar. Envanter tüm mecraları kapsamalıdır.
• Tedarikçi beyanını doğrulamadan kullanmak: Tedarikçinizin "geri dönüştürülmüş" ya da "doğal" beyanını kendi iddianıza taşıyorsanız, kanıt yükü sizde kalır.
• Bir bileşeni bütün gibi sunmak: Ambalajın bir bölümündeki iyileştirme, ürünün tamamı için genel bir çevre iddiasına dönüştürülmemelidir.
• Yasal zorunluluğu üstünlük gibi sunmak: Tüm ürünlerin zaten uymak zorunda olduğu bir kuralı ayırt edici özellik gibi pazarlamak, AB'de koşulsuz haksız uygulama sayılıyor.

Ambalajın geri dönüştürülebilirliği veya geri dönüştürülmüş içerik oranı üzerine iddia kuruyorsanız, AB Ambalaj Tüzüğü'nün getirdiği yükümlülükleri de birlikte değerlendirin; genel çerçeve PPWR yazımızda. 2026'da çevre ve sürdürülebilirlik alanındaki diğer düzenlemelerin toplu görünümü için 2026 düzenlemeleri özetimize göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yalnızca Türkiye'de satış yapıyorum; EmpCo beni ilgilendirir mi?

Ürünlerinizi AB'de son tüketiciye satmıyorsanız doğrudan ilgilendirmez; sizin için bağlayıcı çerçeve Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 17. maddesidir. AB'ye ihracat yapan müşterilere tedarik sağlıyorsanız, onların sizden aynı kanıt disiplinini istemesi beklenebilir.

Eski ambalajlarımdaki çevresel ifadeler ne olacak?

Yürürlük tarihlerinden sonra yayınlanan reklam ve iletişimler yeni kurallara tabi. Piyasadaki ürün ve ambalajların durumu için geçiş hükümlerini resmî metinden kontrol edin ve gerekirse hukuki destek alın; bu yazı bu konuda bağlayıcı bir yorum yapmaz.

Bir sertifikamız var; logosunu kullanabilir miyiz?

Türkiye'de md.17(3) sertifika ve onayların belgeyle ispatlanmasını istiyor; AB'de ise sürdürülebilirlik etiketinin bir sertifikasyon şemasına veya kamu otoritesine dayanması gerekiyor. Belgenin kapsamının iddianızla örtüştüğünden ve geçerli olduğundan emin olun.

İddialarımızı nereden başlayarak gözden geçirmeliyiz?

Önce tüm mecralardaki iddiaları tek listeye toplayın, sonra her birini kanıt, kapsam ve yöntem açısından sınıflandırın. Metinlerinizi Yeşil İddia Risk Taraması aracına yapıştırarak ilk elemeyi hızlıca yapabilirsiniz.

Kaynaklar: Resmî Gazete, 1 Temmuz 2026, Sayı 33297 · Directive (EU) 2024/825 (EmpCo) · T.C. Ticaret Bakanlığı, Çevreye İlişkin Beyanlar İçeren Reklamlar Hakkında Kılavuz