Çevresel İddialar İçin İki Kritik Tarih: 1 Ağustos ve 27 Eylül 2026

Çevresel iddialarla ilgili reklam denetimi 2026'da iki ayrı cephede aynı anda sıkılaştı: Türkiye'de 1 Ağustos 2026'da, AB'de 27 Eylül 2026'da. İkisi de "çevre dostu", "karbon nötr", "sürdürülebilir" gibi ifadeleri artık kanıtsız kullanılamaz hale getiriyor, ama farklı hukuki araçlarla ve farklı kapsamlarla. Bu yazı iki değişikliği de birincil kaynaklarından (Resmî Gazete, EUR-Lex) doğrulanmış şekilde özetliyor.

Türkiye: Kılavuzdan yönetmeliğe, artık bağlayıcı

Reklam Kurulu'nun 2022'de kabul ettiği Çevreye İlişkin Beyanlar İçeren Reklamlar Hakkında Kılavuz, şimdiye kadar yol gösterici nitelikteydi. 1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile bu ilkelerin büyük bölümü, yönetmeliğin 17. maddesine ("Çevreye ilişkin beyanlar içeren reklamlar") taşındı ve 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Bu tarih geçmiş durumda; kural artık sadece AB'ye satış yapanları değil, yurt içi satışı da kapsıyor.

Madde 17'nin doğrulanmış hükümlerinden bazıları:

• 17(1)-(2): Reklamlar tüketicinin çevre konusundaki duyarlılığını veya bilgi eksikliğini istismar edemez; çevresel işaret, sembol ve onaylar aldatıcı biçimde kullanılamaz.
• 17(3): Reklamda geçen sertifika ve onaylar, yetkili kurum, üniversite veya akredite/bağımsız araştırma-test-değerlendirme kuruluşlarından alınan belgelerle ispatlanmak zorunda.
• 17(5): "Yeşil", "çevre dostu", "eko", "doğa dostu", "sürdürülebilir", "karbon nötr" gibi genel nitelikteki kavramlar, açıklama yapılmadan kullanılamaz.
• 17(6): Beyanın ürünün hangi bölümüne veya yaşam evresine ilişkin olduğu belirtilmeli; ölçüm/değerlendirme yöntemine dair açıklayıcı bilgi reklamda veya bağlantı verilen bir sayfada erişilebilir olmalı.

Kılavuzun bozunabilirlik (madde 7), geri dönüştürülebilirlik (madde 8-9), yenilenebilir enerji (madde 10) ve geri kazanılmış su (madde 11) beyanlarına ilişkin detaylı, örnekli açıklamaları hâlâ yürürlükte ve yönetmeliğin yorumlanmasında referans olarak kullanılabilir.

AB: EmpCo Direktifi, 27 Eylül 2026'dan itibaren ihracatçılar için

Ürünlerinizi AB'de son tüketiciye satıyorsanız, Direktif (EU) 2024/825 (EmpCo) 27 Eylül 2026'dan itibaren üye ülkelerde uygulanmaya başlıyor. Direktif, Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'nin (2005/29/EC) Ek I listesine, koşulsuz olarak haksız sayılan yeni maddeler ekliyor:

• Ek I, 2a: Bir sertifikasyon şemasına veya kamu otoritesine dayanmayan sürdürülebilirlik etiketi/rozeti göstermek.
• Ek I, 4a: "Kanıtlanmış üstün çevresel performans" olmadan genel bir çevre iddiası ("çevre dostu", "yeşil" vb.) yapmak.
• Ek I, 4b: Ürünün veya işletmenin yalnızca bir yönüne ilişkin bir iyileştirmeyi, tüm ürün/işletme için geçerliymiş gibi sunmak.
• Ek I, 4c: Sera gazı dengelemesine (offset) dayanarak "karbon nötr", "iklim pozitif" gibi iddialar kurmak.
• Ek I, 10a: Zaten tüm ürün kategorisi için yasal zorunluluk olan bir özelliği (ör. "fosfatsız") ayırt edici üstünlük gibi sunmak.

Ayrıca Direktif'in Madde 6(2)(d) hükmü, Ek I'deki koşulsuz yasaklardan farklı olarak olay bazında değerlendirilir: gelecekteki çevresel performansa ilişkin bir taahhüt ("2030'da net sıfır olacağız"), ancak kamuya açık, ölçülebilir, zaman planlı bir uygulama planına ve bağımsız üçüncü taraf doğrulamasına dayanıyorsa kullanılabilir.

İkisi birlikte ne anlama geliyor?

Sadece Türkiye'de satış yapan bir firma için md.17 tek başına yeterli bir çerçeve. AB'ye ihracat yapan firmalar için ikisi birden geçerli; AB tarafı, aynı ihlal türü için genellikle daha az esneklik tanıyor (koşulsuz Ek I yasakları).

Ne yapmalı?

1. Web sitenizdeki, ambalajınızdaki ve kataloğunuzdaki tüm çevresel ifadeleri listeleyin.
2. Her ifade için: kanıt var mı, kapsamı (ürünün tamamı mı bir bileşeni mi) açık mı, ölçüm yöntemi erişilebilir mi sorusunu sorun.
3. "Karbon nötr" gibi offset'e dayalı iklim iddialarını tamamen kaldırın veya gerçek azaltım verisiyle değiştirin.
4. AB'ye satış yapıyorsanız, 27 Eylül'e kadar Ek I listesindeki 5 maddeye özellikle bakın.
5. Metninizi Yeşil İddia Risk Taraması aracımıza yapıştırıp anında bir ön tarama alın.

Kaynaklar: Resmî Gazete, 1 Temmuz 2026, Sayı 33297 · Directive (EU) 2024/825 (EmpCo) · T.C. Ticaret Bakanlığı, Çevreye İlişkin Beyanlar İçeren Reklamlar Hakkında Kılavuz