CBAM Kesin Dönem 2026: Türk Üretici, İhracatçı ve AB'li İthalatçının Rolleri ve Takvimi
CBAM geçiş dönemi bitti, kesin dönem 1 Ocak 2026'da başladı. Türk üreticinin rolü hâlâ veri sağlayıcılık, ama alıcınızın maliyeti artık sizin verinizin kalitesine bağlı. Kim ne yapıyor, takvimde hangi tarihler var, nereden başlanır?
Kesin dönemde yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi AB'li yetkili beyan sahibinin yükümlülüğü. Türk üretici beyan vermez ama beyan sizin verinize dayanır. Gerçek ölçümle desteklenen veri varsayılan değerden genellikle daha avantajlı sonuç verir. Bu yüzden izleme verisi bir uyum yükü olmaktan çıkıp ticari bir argüman hâline geldi.
Geçiş döneminde CBAM bir raporlama işiydi. Kesin dönemde ise alıcınızın maliyeti, sizin verinizin kalitesine bağlandı. Varsayılan değer yüksekse alıcı sizi pahalı bulur; gerçek ve kanıtlı veri varsa pazarlık gücünüz artar.
Geçiş döneminden kesin döneme ne değişti?
| Konu | Geçiş dönemi (2023-2025) | Kesin dönem (2026 ve sonrası) |
|---|---|---|
| Yükümlülük | Raporlama; ödeme yok | Yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi |
| Kim? | AB'ye ithal eden raporlayıcı | Yetkili CBAM beyan sahibi (AB'li ithalatçı) |
| Türk üreticinin rolü | Veri sağlayıcı | Veri sağlayıcı; alıcının beyanı bu veriye dayanır |
| Veri | Varsayılan değerler geniş ölçüde kabul | Gerçek değer önceliklidir; varsayılan değer maliyeti artırabilir |
| Doğrulama | Gönüllü | Gömülü emisyon verisi akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanır (kurallar için teyit edin) |
Roller: kim ne yapar?
| Rol | Kim? | Ne yapar? |
|---|---|---|
| Yetkili CBAM beyan sahibi | AB'ye ithal eden kuruluş (yetki almış) | Yıllık beyan verir, sertifikaları teslim eder |
| Tesis işletmecisi | Türkiye'deki üretici | İzleme planı, gömülü emisyon verisi, doğrulama, alıcıya veri iletimi |
| İhracatçı / tüccar | Üretici olmayan satıcı | Veriyi üreticiden alır ve alıcıya iletir |
| Akredite doğrulayıcı | Bağımsız kuruluş | Emisyon verisini doğrular |
Takvim
| Tarih | Olay | Not |
|---|---|---|
| 01.01.2026 | Kesin dönem başlangıcı | Tüm kapsamdaki ithalatlar için |
| 01.02.2027 | Sertifika satışı başlangıcı | Teyit edin |
| 30.09.2027 | 2026 yılı yıllık beyan tarihi | Teyit edin |
| Her yıl | Alıcıdan veri talebi ve doğrulama hazırlığı | Alıcının takvimini sorun |
Yetkili beyan sahibi eşiği (yıllık 50 ton), beyan tarihi, sertifika fiyatlama yöntemi ve mal kapsamının genişlemesi önerisi Komisyon düzenlemeleri ve Omnibus değişiklikleriyle güncellenebilir. Kapsam genişlemesi önerisi kesinleşmemiştir.
Altı adımda ilk hazırlık
- Kapsamı belirleyin: ürünlerinizin CBAM kapsamında olup olmadığını CN kodları üzerinden kontrol edin. Listeyi satış kayıtlarına değil gümrük beyannamelerine göre çıkarın; CN kodu satış kodundan farklı olabilir.
- Satışları listeleyin: AB satışlarınızı alıcı ve ürün bazında, yıllık ton miktarıyla yazın.
- Rolünüzü belirleyin: tesis işletmecisi misiniz, ihracatçı mısınız?
- Veri alanlarını eşleyin: Komisyon iletişim şablonuyla (Communication Template) kendi veri alanlarınızı eşleştirin.
- Gömülü emisyonu gerçek değerle hesaplayın: kanıt dizinini baştan kurun.
- Veri akışını alıcıyla yazılı hale getirin: kim, ne zaman, hangi formatta veri gönderecek?
Dört sektörde rol ve ilk adım
Aşağıdaki tablo kurgusal bir ilk bakıştır.
| Sektör | Rol | Kapsamdaki ürün (örnek) | İlk adım |
|---|---|---|---|
| Demir-çelik | Tesis işletmecisi | İnşaat demiri, filmaşin | Hurda/cevher rotasına göre izleme planı |
| Alüminyum | Tesis işletmecisi | Profil, levha | Elektrik tüketimi ve ön ürün (primer/sekonder) kayıtları |
| Çimento | Tesis işletmecisi | Klinker, çimento | Klinker üretim verisi ve yakıt kayıtları |
| Gübre | İhracatçı / üretici | Azotlu gübre | Doğalgaz tüketimi ve ürün miktarı |
Alıcı veya doğrulayıcı neye bakar?
- Hangi ürünleriniz kapsamda ve bunu nasıl belirlediniz? (CN kodu listesi, gümrük kayıtları)
- Veriyi gerçek ölçümle mi, varsayılan değerle mi veriyorsunuz? (sayaç, fatura, laboratuvar kayıtları)
- İlettiğiniz veri doğrulanabilir mi? (kanıt dizini)
- Rolünüz ve sorumlunuz yazılı mı?
- Takvimi izliyor musunuz? (eylem planı, alıcı yazışmaları)
En sık yapılan hatalar
- Kesin dönemi geçiş dönemi gibi sürdürmek (raporlayıp geçmek).
- Varsayılan değerin maliyetini hesaplamadan geçmek.
- CN kodunu satış kayıtlarına bakmadan tahminle yazmak.
- Alıcı talebi gelene kadar hiçbir izleme kaydı tutmamak.
- Alt tedarikçinin (ön ürün) verisini istememek.
Kesin dönemin en pratik sonucu şudur: alıcınızın maliyeti sizin verinizin kalitesine bağlanır. Varsayılan değer yüksekse alıcı sizi pahalı bulur; gerçek veri varsa pazarlık gücünüz artar. Bu yüzden izleme verisi artık bir uyum yükü değil, ticari bir argümandır. Türkiye'deki ETS pilotu da CBAM kapsamındaki sektörlerle örtüşüyor; iki işi birlikte planlamak aynı veriyi iki kez toplamaktan kurtarır.
Sık sorulan sorular
CBAM kesin dönemi ne zaman başladı?
CBAM kesin dönemi 1 Ocak 2026'da başlamıştır.
Türk üretici CBAM beyanı verir mi?
Hayır. Yıllık CBAM beyanı ve sertifika teslimi, AB'ye ithal eden yetkili CBAM beyan sahibinin yükümlülüğüdür. Türk üretici ise izleme planı, gömülü emisyon verisi, doğrulama ve alıcıya veri iletiminden sorumludur; alıcının beyanı bu veriye dayanır.
Sertifika satışı ve ilk yıllık beyan tarihi nedir?
Sertifika satışının başlangıcı 1 Şubat 2027, 2026 yılı yıllık beyan tarihi 30 Eylül 2027 olarak bildirilmiştir. Bu tarihler Komisyon düzenlemeleri ve Omnibus değişiklikleriyle güncellenebildiği için resmi sayfalardan teyit edin.
Kesin dönem veri akışını kurun
Rol ve takvim rehberi, Komisyon iletişim şablonu eşleme kılavuzu, tedarikçi emisyon veri formu, alıcıya veri akış planı ve Excel araç seti tek pakette. Her belgede doldurulmuş örnek ve danışman görüşü var.
CBAM Kesin Dönem Raporlama Paketi →Kaynaklar
- EUR-Lex: Regulation (EU) 2023/956 (CBAM)
- Avrupa Komisyonu: CBAM kesin rejimi
- Avrupa Komisyonu: CBAM kılavuzları ve iletişim şablonu
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş, akredite doğrulama veya resmi karar yerine geçmez. Sektör tablosu kurgusaldır. Tarihleri, eşikleri ve hükümleri güncel resmi kaynaktan teyit edin. İlgili: CBAM 2026 Tam Rehberi · CBAM Raporu 12 Adım · CBAM Doğrulayıcısı Nasıl Seçilir?