CBAM vs EU ETS: Aralarındaki 7 Temel Fark
TL;DR
CBAM ve EU ETS aynı amacı paylaşır (karbon fiyatlama) ama farklı taraflara uygulanır. ETS AB içindeki üreticiyi, CBAM AB'ye ithalatçıyı vergilendirir. İki sistem 2034'te tek bir bütünleşik yapıya evrilir.
📖 Bu yazı CBAM Mega Rehberi'nin bir parçası. Tüm konulara üst düzey bakış için CBAM 2026 Tam Rehberi'ne göz atın.
"CBAM ve EU ETS aynı şey mi?". Türk ihracatçısının en sık sorduğu sorulardan biri. Cevap: hayır. Aynı politika çatısı altında ama farklı işlevler. Aşağıda 7 temel fark:
1. Kim ödüyor?
- EU ETS: AB içindeki tesisi (üretici)
- CBAM: AB'ye ithalat yapan kişi/firma (importer)
2. Hangi emisyonları kapsar?
- EU ETS: AB içindeki üretim sürecindeki emisyonlar
- CBAM: AB dışında üretilmiş ürünün embedded emissions'ı (cradle-to-gate)
3. Fiyat nasıl belirlenir?
- EU ETS: Açık piyasa, EUA tahsisatları AB Carbon Exchange'de işlem görür
- CBAM: EUA fiyatına eşit (haftalık ortalama), bağımsız piyasa yok
4. Tahsisat sistemi
- EU ETS: Ücretsiz tahsisat dağıtımı var (carbon leakage riskli sektörler için)
- CBAM: Ücretsiz tahsisat yok: her ton için tam sertifika satın alınır
5. Sektörel kapsam
| Sektör | EU ETS | CBAM (şu an) |
|---|---|---|
| Demir-çelik | ✓ | ✓ |
| Alüminyum | ✓ | ✓ |
| Çimento | ✓ | ✓ |
| Gübre | ✓ | ✓ |
| Petrol rafineri | ✓ | 2030 sonrası |
| Havacılık | ✓ (AB içi uçuşlar) | Henüz kapsam dışı |
| Polimerler | ✓ | 2030 sonrası |
6. Raporlama dönemi
- EU ETS: Yıllık emisyon raporu (31 Mart son tarih)
- CBAM: Geçiş dönemi 3 aylık, kesinleşme döneminde yıllık beyanname (31 Mayıs)
7. İndirimler ve mahsup
- EU ETS: Ücretsiz tahsisat + sektör korumaları
- CBAM: Üretici ülkede ödenmiş karbon vergisi varsa düşülür (Türkiye için şu an karbon vergisi yok)
2034'te ne olur?
AB'nin yol haritası: 2034'e kadar EU ETS'deki ücretsiz tahsisatlar tamamen kaldırılır, CBAM ile EU ETS arasındaki "ayrımcılık" sona erer, iki sistem entegre tek bir karbon fiyatlama yapısına evrilir.
📚 Sözlükten anahtar terimler
CBAM ve EU ETS'in birlikte uygulandığı senaryoları analiz edelim
AB içi iştirakı olan Türk firmaları için ikili sistemin uyum stratejisi.