CBAM vs EU ETS: Aralarındaki 7 Temel Fark
TL;DR
CBAM ve EU ETS aynı amacı paylaşır (karbon fiyatlama) ama farklı taraflara uygulanır. ETS AB içindeki üreticiyi, CBAM AB'ye ithalatçıyı vergilendirir. İki sistem 2034'te tek bir bütünleşik yapıya evrilir.
📖 Bu yazı CBAM Mega Rehberi'nin bir parçası. Tüm konulara üst düzey bakış için CBAM 2026 Tam Rehberi'ne göz atın.
"CBAM ve EU ETS aynı şey mi?" — Türk ihracatçısının en sık sorduğu sorulardan biri. Cevap: hayır. Aynı politika çatısı altında ama farklı işlevler. Aşağıda 7 temel fark:
1. Kim ödüyor?
- EU ETS: AB içindeki tesisi (üretici)
- CBAM: AB'ye ithalat yapan kişi/firma (importer)
2. Hangi emisyonları kapsar?
- EU ETS: AB içindeki üretim sürecindeki emisyonlar
- CBAM: AB dışında üretilmiş ürünün embedded emissions'ı (cradle-to-gate)
3. Fiyat nasıl belirlenir?
- EU ETS: Açık piyasa, EUA tahsisatları AB Carbon Exchange'de işlem görür
- CBAM: EUA fiyatına eşit (haftalık ortalama) — bağımsız piyasa yok
4. Tahsisat sistemi
- EU ETS: Ücretsiz tahsisat dağıtımı var (carbon leakage riskli sektörler için)
- CBAM: Ücretsiz tahsisat yok — her ton için tam sertifika satın alınır
5. Sektörel kapsam
| Sektör | EU ETS | CBAM (şu an) |
|---|---|---|
| Demir-çelik | ✓ | ✓ |
| Alüminyum | ✓ | ✓ |
| Çimento | ✓ | ✓ |
| Gübre | ✓ | ✓ |
| Petrol rafineri | ✓ | 2030 sonrası |
| Havacılık | ✓ (AB içi uçuşlar) | Henüz kapsam dışı |
| Polimerler | ✓ | 2030 sonrası |
6. Raporlama dönemi
- EU ETS: Yıllık emisyon raporu (31 Mart son tarih)
- CBAM: Geçiş dönemi 3 aylık, kesinleşme döneminde yıllık beyanname (31 Mayıs)
7. İndirimler ve mahsup
- EU ETS: Ücretsiz tahsisat + sektör korumaları
- CBAM: Üretici ülkede ödenmiş karbon vergisi varsa düşülür (Türkiye için şu an karbon vergisi yok)
2034'te ne olur?
AB'nin yol haritası: 2034'e kadar EU ETS'deki ücretsiz tahsisatlar tamamen kaldırılır, CBAM ile EU ETS arasındaki "ayrımcılık" sona erer — iki sistem entegre tek bir karbon fiyatlama yapısına evrilir.
📚 Sözlükten anahtar terimler
CBAM ve EU ETS'in birlikte uygulandığı senaryoları analiz edelim
AB içi iştirakı olan Türk firmaları için ikili sistemin uyum stratejisi.